فهرست سریع
شرکت دگر اندیش مهرگان
شرکت دگر اندیش مهرگان یک شرکت دانش بنیان در حوزه تولید ، تحقیق و توسعه داروهای دامی است. ما تکیه بر تیمی مجرب از متخصصان و پژوهشگران ، الویت خود را بر نوآوری و ارائه راهکارهای نوین دارویی قرار داده ایم.
سقط جنین در گوسفند و بز
سقط جنین در گوسفند و بز معمولا نتیجه ترکیبی از عوامل عفونی (باکتری ، ویروس ، انگل) و غیر عفونی (تغذیه ، سموم ، استرس و داروها) است و برای کنترل آن باید هم زمان روی تشخیص دقیق ، بهداشت گله ، تغذیه و واکسیناسیون کار کرد. در بسیاری از موارد ، بدون بررسی جنین و جفت در آزمایشگاه نمی توان علت واقعی سقط را مشخص کرد و صرفاحدس بالینی کافی نیست.
مهم ترین دلایل سقط
مهم ترین دلایل سقط در گوسفند و بز
علل سقط را به دو گروه بزرگ غیر عفونی و عفونی تقسیم می کنند.
علل غیر عفونی :
استرس شدید: (حمل و نقل خشن ، تعقیب توسط سگ یا شکارچی ، تراکم زیاد، سرمای شدید، گرما زدگی ، چیدن پشم در اواخر آبستنی ، کم آبی و کم غذایی ناگهانی ).
کمبود انرژی و پروتئین: مرگ جنین ، کاهش رشد جفت و جنین ، مومیایی شدن و زایمان بره / بزغاله ضعیف به ویژه در روزهای 90-120 آبستنی
کمبودمواد معدنی و ویتامین ها: ید ، مس ، منگنز، سلنیوم ، ویتامین A
کمبود ویتامین A: سقط نوزادان ضعیف ، ناهنجاری های عصبی و اسکلتی
مسمومیت با فلزات سنگین: (سرب ، مس و سلنیوم بیش از حد ) مرگ جنین و سقط
گیاهان سمی لوکویید /استر agalus لالاتر ، سورگورم ، نیترات بالا در یونجه یا علوفه غنی از کود ، گیاهان گواتر وژن مثل براسیکا : ( سقط های ناهنجاری های جنینی ، هیدروپس و آنسارکا
داروها: برخی ضد انگل ها : بعضی بن zimidazole ها ، فنوتیازین ،لوامیزول در اواخر آبستنی ( کورتیکواستروئیدها در اواخر آبستنی ، پروستاگلاندین ها و استروژن ها، زایلازین دوز بالا و بعضی آرام بخش ها می توانند سبب سقط شوند.
علل عفونی : (بسیار مهم و اغلب اپیدمیک):
باکتری ها:
کلامیدیوز (chlamydophila abortus ) : سقط نزواطیک از شایع ترین علل سقط گله ای ، به ویژه در هفته های آخر
تب کیو ( Coxiella burnetti ) : بسیار زئونوز ، باعث پلاسنیت و سقط در سه ماهه آخر.
کامپیلوباکتریوز( campylobacter fetus sub sp .fetus وc. jejuni ) : علت اصلی سقط در بسیاری از گله های گوسفند
بروسلوز( Brucella melitensis و تا حدی B.Ovis و B.abortus) : سقط ، متریت ، اپیدیدیمیت ، زئونوز مهم.
(Listeria monocytogenes و L.ivanovii ) : هم لستریوز عصبی و هم سقط : معمولا مرتبط با سیلوی نامناسب
(Salmonella spp مثل (s. Brandenburg ،s. Abortusovis ، s.Dublin، s.Typhimurium ) سقط طوفانی همراه تب و متریت
Leptospira interrogans سرو تیپ های پومونا ، هاردجو ،.... (کمتر شایع ، بیشتر در بزها همراه یرقان و هموگلو بینوری )
Mycoplasma spp (به ویژه در بز) و برخی باکتری های فرصت طلب مثل .E
coli،Yersinia ، Fusobacterium necrophorum، Arcanobacterium ،
..... و pyogenes ، mannheimia ، pasteurella ،Histophilus
انگل های تک یاخته ای :
Toxoplasma gondii)i) : علت بسیار مهم سقط در گوسفند و بز در بسیاری از کشورها، منبع اصلی : گربه
Neospora caninum : در گوسفند و بز کم تر ولی گزارش شده
(sarcocystis spp ، Trypananosoma spp) در برخی مناطق بومی آفریقا و آمریکای جنوبی
ویروس ها:
خانواده (cache valley ) Nairobi sheep disease، Bunyaviridage ،Akaban، Right valley fever،
که علاوه بر سقط ، ناهنجاری های شدید عصبی - اسکلتی (آتروگریپوزیس، هیدروسفالی) ایجاد می کنند.
ویرورس های دیگر مانند Border disease ، Bluetongue ، wesselsbron,و هرپس ویروس های بز (caprin herpesvirus-1) می توانند
باعث سقط مومیایی شدن جنین یا نوزادان ضعیف شوند.
بسیاری از این عوامل ( کلامیدیا ، کوکسیلا ، بروسلا ، سالمونلا ، لیستریا لپتوسپیرا ، توکسو پلاسما و.... ) زئونوز هستند و هنگام تماس با جفت و جنین بایداز دستکش ، ماسک و احتیاط انسانی استفاده شود.
الگوی علائم سقط در گله
الگوی علایم سقط در گله
در سطح گله ، نوع و زمان سقط به تشخیص علت کمک میکند . در کنار سقط، معمولا علایم عمومی در میش / بز ماده و ضایعات مشخص در جفت و جنین دیده می شود.
زمان سقط
اوایل آبستنی ( قبل از 40-50 روز ) : غالبا به صورت " فقدان آبستنی " یا تکرار فحلی دیده می شود. و ممکن است ناشی از کمبود تغذیه ، استرس شدید ، سموم یا عفونت های اولیه ( توکسو پلاسما ، برخی ویروس ها )
میانه آبستنی حدود ( روز 40- 120) : مومیایی یا ماکره شدن جنین دفع جنین کوچک ، ضعف شدید نوزادان ، توکسوپلاسما ، برخی سموم ، نیترات ها و بعضی باکتری ها و تک یاخته ها در این بازه شایع اند.
اواخر آبستنی (دو تا سه هفته آخر) : شایع ترین زمان برای سقط های عفونی مثل کلامیدیا ، کامپیلوباکتر ، کوکسیلا ، بروسلا لیستریا و سالمونلا
علایم در ماده:
بسیاری از میش ها و بزها در سقط های کلامیدیایی ، کوکسیلا و توکسوپلاسمایی ظاهرا سالم اند و فقط سقط یا تولد نوزاد ضعیف دیده می شود.
در سالمونلوز ، لیستریوز ، لپتوسپیروز و برخی مسمومیت ها : تب ، بی اشتهایی ، افسردگی ، اسهال ، کاهش شیر ، و گاهی مرگ پس از متریت و احتباس جفت دیده می شود.
در بروسلوز بز و برخی موارد سالمونلا و E. COLI :، متریت ، ترشحات بدبو ، لنگش ، ورم پستان و گاهی آرتریت یا اپیدیدیمیت در نرها مشاهده می شود.
وضعیت جنین و جفت :
تازگی یا تعغن شدید جنین ، وجود مایع بدبو در رحم ، آدم و ضخیم شدن جفت ، نکروز و رسوب کلسیم روی کوتیلدون ها و تغییر رنگ مایع های جنینی بین علایم کلیدی اند.
هر عامل عفونی الگوی ضایعات نسبتا تپیک خود را دارد. ( مثلا نکروز نقطه ای کوتیلدون در توکسو پلاسما ، پلاسنیت نکروتیک منتشردر کلامیدیا ، اگزودا ضخیم در کوکسیلا لکه های نکروتیک کبدی در کامپیلو باکتر و ....)
تشخیص سقط جنین در گوسفند و بز
برای تشخیص علت سقط ترکیب شرح حال ، معاینه بالینی ، کالبد گشایی جنین و جفت و آزمایش های آزمایشگاهی ضروری است.اکتفا به یک تست سرولوژی یا فقط معاینه ظاهری معمولا گمراه کننده است.
جمع آوری نمونه مناسب :
ارسال جنین کامل (ترجیحا تازه) و تمام جفت یا حداقل چند کوتیلدون و ناحیه بین کوتیلدونی به آزمایشگاه در یخچال (نه فریزر)
در صورت عدم امکان ،نمونه ی کبد ،ریه ، محتویات شیردان ، مغز ، مایع پلور و مایع چشمی می تواند کمک کننده باشد.
خون سرم میش / بز سقط کرده و چند راس از هم گله ای ها برای سرولوژی (کلامیدیا ، کوکسیلا ، توکسوپلاسما ، لپتوسپیرا، بروسلاو...)
گرفته شود.
آزمایش های میکروبیولوژی و مولکولی:
کشت باکتریایی از جفت ، محتویات شیردان ، کبد و ریه برای تشخیص سالمونلا ، کامپیلوباکتر، لیستریا Ecoli. یرسینیا ، و سایر باکتری ها
رنگ آمیزی اختصاصی (گیمنز ، گیمسا ، زیل - نیلسن اصلاح شده )و فلورسانس برای شناسایی کلامیدیا ، کوکسیلا لیستریا و تو کسوپلاسما در جفت
PCR و در صورت لزوم ایمونو هیستوشیمی روی جفت و بافت های جنینی برای کلامیدو فیلا ، کوکسیلا ، بروسلا ، لپتوسپیرا ، مایکو پلاسما ،
توکسو پلاسما ، نئوسپورا و برخی ویروس ها .
سرولوژی : جفت سرم (نمونه جفتی ) برای مقایسه قبل و بعد از سقط (افزایش تیتر چهار برابری ⬅️شواهد عفونت فعال ).
در مورد بروسلا ،لپتو سپیرا، تب Q ، توکسوپلاسما و کلامیدیا تست های الایزا ، آگلوتیناسیون ، فیکساسیون مکمل و غیره به کار می روند.
ولی مثبت بودن تنها یک نمونه بدون شواهد آسیب شناسی همیشه به معنی علت سقط نیست.
آسیب شناسی (پاتولوژی ):
بررسی میکروسکوپی مغز ، کبد ، ریه ، قلب ،جفت و بند ناف برای تشخیص الگوهای نکروز ، واسکولیت ، پلاسنیت ، مننگوانسفالیت و ضایعات
عضلانی یا اسکلتی .
این مرحله به وپژه در افتراق توکسوپلاسما ، نئو سپورا ، ویروس های بونیا و برخی باکتری ها اهمیت دارد.
پیشگیری از سقط : مدیریت ، تغذیه و بهداشت
کنترل سقط در گله برسه ستون اصلی استوار است:
تغذیه صحیح ، بهداشت و بیو سکیوریتی و واکسیناسیون / درمان پیشگیرانه در صورت لزوم برنامه ای پیشگیرانه باید متناسب باشرایط هر گله تنظیم شود.
تغذیه و مدیریت عمومی :
تامین انرژی و پروتئین کافی در نیمه دوم آبستنی ، اجتناب از کاهش ناگهانی جیره ، تراکم زیاد ، استرس حمل و نقل و کار سنگین روی میش ها و بزهای آبستن
استفاده مداوم : از مخلوط کامل مینرال -- ویتامین ( حاوی ید ، مس در حد مجاز ، منگنز ، منیزیم ، سلنیوم ،ویتامین A و E و پایش وضعیت بدنی (BCS) میش ها و بزها
جلوگیری از چاقی مفرط (ریسک توکسمی آبستنی و گاهی سقط ) و نیز لاغری شدید (ریسک مرگ جنین ).
کنترل گیاهان سمی و سموم خوراکی :
بازدید مرتب مراتع برای شناسایی گیاهان سمی شناخته شده و محدود کردن چرا در زمین های مشکوک
آزمایش علوفه هایی که احتمال تجمع نیترات یا مس و سلنیوم بالا دارند و در صورت لزوم رقیق کردن آن ها با خوراک ایمن
عدم مصرف سیلوی کپک زده ، ترش نشده (PH بالاتر از 5.5 ) و علوفه های به شدت کودهی شده بدون آزمایش نیترات
بیوسکیوریتی و بهداشت زایشگاه :
جداسازی فوری میش / بز سقط کرده از گله به مدت حداقل 3 هفته و جمع آوری و سوزاندن یا دفن عمیق جفت و جنین
جلوگیری از دسترسی سگ ها ، گربه ها ، پرندگان لاشخور و جوندگان به مواد سقطی و زایشگاه
عدم تغذیه روی زمین (استفاده از آخور مناسب ) برای کاهش آلودگی خوراک به مدفوع و ترشحات رحمی
رعایت بهداشت فردی : دستکش ، ماسک ،شست و شوی دست و لباس برای جلوگیری از انتقال بیماری به انسان (تب Q ، کلامیدیا ، بروسلوز ، لیستریا ، لپتوسپیرا ،
توکسوپلاسما )
مدیریت ورودی ها و خرید دام :
خرید قوچ ،بز نر و ماده ی جایگزین فقط از گله های با سابقه ی کم سقط و ترجیحا با مدارک سرولوژیک منفی برای بروسلا ، کلامیدیا ، تب Q و ....
قرنطینه ی دام جدید حداقل 30 روز و در صورت امکان آزمایش سرولوژی قبل از ورود به گله
واکسیناسیون و اقدامات دارویی پیشگیرانه
واکسیناسیون و اقدامات دارویی پیشگیرانه
همه ی عوامل سقط واکسن موثر در دسترس ندارند ، اما برای چند عامل مهم واکسن یا برنامه دارویی کمکی وجود دارد. نوع واکسن و برنامه ی دقیق بسته به کشور و فراوانی بیماری ها متفاوت است.
واکسن ها (در جاهایی که موجود هستند) :
کلامیدیوز (c.abortus ): واکسن های زنده و کشته در گوسفند و گاهی بز ، معمولا 8 هفته قبل از جفت گیری و یک یاد آور 4 هفته بعد یا طبق دستور کارخانه .
کامپیلو باکتر (c.jejuni ، c. Fetus): باکتری های غیر فعال ، تزریق قبل از جفت گیری و سالانه در گله های درگیر
بروسلوز( B.melitensis) : در برخی کشورها (نه همه ) : واکسن زنده تضعیف شده در بره و بز غاله 3-8 ماهه ، در حیوان آبستن ممنوع به علت خطر سقط
سالمونلا (Abortusovis): واکسن غیر فعال می تواند در گله های اندمیک مفید باشد.
تب( coxiella burnetii ) Q :واکسن فاز 1 در برخی کشورها برای بز و گوسفند، میزان سقط و دفع عامل را کم می کند اما عفونت را کاملا ریشه کن نمی کند.
(توکسوپلاسما سویه زنده ): s48 در اروپا و نیوزلند ، یکبار قبل از جفت گیری ، ایمنی حدود 18 ماه ایجاد می کند.
درمان / پروفیلاکسی آنتی بیوتیکی در اپیدمی ها ( با نظر دامپزشک )
تتراسیکلین در خوراک ( مثلا 300- 500 میلی گرم به ازای هر راس در روز ) در 4-6 هفته آخر آبستنی می تواند در کنترل کلامیدیا ، کامپیلو باکتر
و برخی باکتری های دیگر کمک کند.
اوکسی تترا سایکلین طولانی اثر تزریقی mg/kg 20 هر 10-14 روز در بزهای غیر شیری یا هر 72-48 ساعت در لیستریوز ( در زمان بروز سقط های عفونی استفاده می شود.)
انتخاب آنتی بیوتیک دقیق در سالمونلا E.COLI ، سالمونلا و ..... باید بر اساس کشت و آنتی بیوگرام باشد ( مثلا انرو فلوکساسین در برخی سوش های سالمونلا Abortusovis موثر گزارش شده است.)
استفاده از آنتی بیوتیک در خوراک و گله باید با در نظر گرفتن قوانین و مقاومت میکروبی و حتما با تجویز دامپزشک انجام شود.
اصول درمان و مدیریت در زمان بروز سقط
در زمان مشاهده چند مورد سقط ، تشخیص سریع و اقدامات کنترلی فوری نقش کلیدی در محدود کردن خسارت دارد. درمان فردی میش یا بز سقط کرده اغلب محدود است ، ولی مدیریت گله ای اهمیت اصلی را دارد.
اقدامات فوری :
جداسازی دام های سقط کرده ، جمع آوری جفت و جنین و ارسال نمونه ها به آزمایشگاه قبل از تخریب کامل آن ها
ضدعفونی محوطه زایش ( کف ، آخور ، دیوارها ) با مواد موثز بر باکتری و تک یاخته ( مانند ترکیبات ید دار ، فنول ها یا ترکیبات آمونیوم چهارتایی مطابق دستور )
قطع موقت ورود افراد غیر ضروری به زایشگاه و اطلاع رسانی در مورد خطر زئونوز
درمان دام های درگیر :
در لیستریوز و سالمونلوز: درمان تهاجمی با آنتی بیوتیک مناسب ، سرم درمانی ، ضد التهاب ها و مراقبت حمایتی .
در متریت شدید یا توکسمی پس از سقط : مایعات ، NSAID ، آنتی بیوتیک سیستمیک و در صورت نیاز تخلیه رحم
در بروسلا ، مایکو پلاسما و برخی عفونت های مزمن : معمولا درمان ریشه کن کننده وجود ندارد. و سیاست استاندارد ، تشخیص و حذف (کشتار) دام های مثبت است.
مدیریت نرها (قوچ / بز نر ):
در بروسلوز ( B.ovis، B.melitensis) و برخی عفونت های مایکوپلاسمایی ، نرها منبع اصلی عفونت بوده و معاینه بیضه ، اپیدیدیم و تست سرولوژی سالانه توصیه می شود.
نرهای مثبت یا دارای ضایعات مزمن تناسلی باید از گله حذف شوند.
درباره شرکت
درباره شرکت
شرکت دگر اندیش مهرگان متعهد به تولید داروهای دامپزشکی نوآورانه و با کیفیت بالا است
محصولات
بلوس بافری
آل تریس
کلسی ویت
مولتی مینرال
تماس
تلفن : 09120370872
ایمیل: info@mehregan.ir
آدرس : تربت حیدریه ، خراسان رضوی
شرکت دگر اندیش مهرگان. تمام حقوق محفوظ است. 1404
